Gemmeker

Vanavond de documentaire over Gemmeker, kampcommandant in Westerbork, gezien. Hij wordt na de oorlog ondervraagd door één van zijn ex-gevangenen. Er wordt aangenomen dat onder Gemmekers leiding bijna 80.000 joden zijn afgevoerd naar vernietigingskampen.

Goed en kwaad, ze liggen op hetzelfde continuüm en zonder de ene pool kan de andere niet bestaan. Het spanningsveld tussen beide ligt aan de basis van alles wat gebeurt en tot stand komt. We weten hoe het kwaad de neiging heeft zich als het goede te vermommen en wellicht heeft dat bij Gemmeker ook zo gespeeld. Hij houdt staande het niet geweten te hebben, terwijl de gevangen kampbewoners het wel wisten. Hij heeft slechts bevelen uitgevoerd. En dat heeft hij naar eer en geweten gedaan.

Ik moet denken aan een eenvoudige man die in de nacht door twee man politie op heterdaad op een misdaad werd betrapt. Na zo'n twaalf uur op het politiebureau, waarin hij bleef ontkennen, durfden ze hem niet te laten gaan, omdat ze aanvoelden dat hij zichzelf wat aan zou gaan doen. Ik kwam erbij als Riagg-hulpverlener. Die middag heb ik tot na werktijd met die man gelopen op de plaats waar hij was gearresteerd en de volgende dag liep ik er weer met hem. Langzaam ging ik begrijpen dat hij echt niet verder zou kunnen als hij zichzelf zijn misdaad toe zou geven. Dat hij er dan echt een eind aan zou moeten maken. Toen heb ik de politie geadviseerd te seponeren en meende ik te kunnen stellen dat het risico van recidief vrijwel nihil was. De man had wel een les in goed en kwaad geleerd en een keuze voor zichzelf gemaakt, zoveel was me duidelijk geworden.

Dat kan dus: even of voor een periode helemaal de mist in gaan en dat zelf niet kunnen accepteren, er niet mee verder kunnen. Want het probleem was niet dat hij het gebeurde niet aan de politie kon toegeven; het probleem was dat hij dit deel van zichzelf niet kende en niet durfde kennen.

Ik kan me voorstellen dat bij Gemmeker ook zo'n mechanisme heeft gespeeld. En dat velen van ons het diep van binnen herkennen: een daad of daden die er waren, maar die je zelfs aan jezelf niet durft toegeven. Verdringing is één van de krachtigste afweermechanismen.


Pagina geschreven 16-5-2020.